Klimaatverandering; waarom veranderen we niet?

Gepubliceerd op: 28-07-2019

Op het moment dat ik dit schrijf is het warm. Twee dagen hebben we de veertig graden aangetikt, en de komende dagen zitten we nog in de dertigers. Klimaatverandering is het gesprek van de dag. Dat het allemaal veel sneller gaat dan verwacht. Dat de hittegolven nu overal ter wereld plaatsvinden. Dat we voor het eerst kunnen zien dat wereldwijd de temperatuur op aarde stijgt. Dat de permafrost door de opwarming smelt, waardoor er grote hoeveelheden methaangas vrijkomen, met nog grotere CO2 uitstoot tot gevolg. Dat de enorme bosbranden in Siberië daar nog eens een schepje bovenop doen. Kortom, all hell breaks loose…..

Inconvenient truth

Al decennia waarschuwen wetenschappers en NGO’s voor de gevolgen van onze expansiedriften. Al Gore was de eerste die ons als gewone mens met zijn Inconvenient Truth deed sidderen met zijn speeches. Pfoeh, dat was even schrikken! Dat had best wel impact, die filmpjes waarin hij liet zien wat er gebeurt als de waterspiegel stijgt. Hele steden zouden onder water komen te staan! Zo, dat was me wat, zeg…

Geen verandering

Veranderden we ons gedrag?
Nou, nee. “Want de steden staan toch nog niet onder water? En we hebben afgelopen winter toch gewoon nog sneeuw gehad? Dus hoezo opwarming van de aarde? En bovendien, het is nog maar de vraag of het wel door ons komt, die klimaatverandering. Trouwens, ik moet weer naar mijn werk, de kinderen moeten naar school en ik moet nog boodschappen doen. Dus als je het niet erg vindt, ik ga weer even verder.”
Kortom, ons leven ging door. En ons leven gaat ook door. De verandering die nodig is, heeft een enorme impact op ons leven en daar hebben we nu, op dit moment even geen zin in. Wij houden niet van verandering. Ons brein is daar simpelweg niet voor ingericht. Wij kunnen pas goed veranderen als er sprake is van een noodzaak of een groot verlangen. Als dat niet het geval is, veranderen wij niet.

Greta Thunberg

Nu is er Greta Thunberg, met haar miljoenen aanhangers die overal ter wereld elke vrijdag staken. De aanhang groeit en het is een kwestie van tijd dat de vrijdag de nieuwe zondag wordt. Als iedereen staakt, staakt de economie namelijk ook. Scheelt weer een dag groei…
Ook zij roept op tot radicale verandering. Haar waarheid is nog wat harder dan de ongemakkelijke waarheid van Al Gore. Zij zegt dat we in paniek zouden moeten zijn, omdat onze wereld in groot gevaar is. Onze wereldleiders zouden klimaatverandering als een crisissituatie moeten beschouwen, maar blijven in plaats daarvan politiek correct debatteren.

Paniek

Inmiddels begint de paniek toe te slaan. Veertig graden is niet fijn. Droogte is niet prettig. Dat ons eten duurder wordt omdat oogsten tegenvallen of mislukken, daar worden we ook niet blij van. Klimaatverandering begint ons dagelijks leven te beïnvloeden. Er begint een noodzaak en een verlangen te ontstaan om ons leven anders in te richten.

We veranderen niet

Veranderen we ons gedrag?
Nou, nee. Tenminste, ik niet. Of nou ja, een beetje in de marge. Ik voelde me als dierenvriend altijd al een schuldig dat ik vlees at. Dus daarmee stoppen was niet zo moeilijk. Sinds ik heb ervaren dat ik me eigenlijk veel fitter voel zonder zuivel, consumeer ik dat ook bijna niet meer. Ik ben al jaren niet meer op vakantie geweest met het vliegtuig. En ik heb geen kinderen. Ik doe het best goed, klimaattechnisch gezien.
Ja, zo ken ik er nog wel een paar! Dit is voor mij helemaal geen opgave, en bovendien ben ik nog steeds de wereld aan het vervuilen. Met mijn niet-CO2 neutrale huis, mijn dieselauto en mijn eigen plastic-afvalberg. Niet al mijn eten is duurzaam en hetzelfde geldt voor mijn kleding.

De ander is schuldig

Als we nou alleen onszelf de schuld zouden geven dat er niets verandert, dan vind ik dat nog tot daar aan toe. Maar nee, overheden en het bedrijfsleven zijn het zwarte schaap: “Het is de schuld van onze overheden, want die heeft de economie van groei altijd gestimuleerd.”
Die is lekker. Nee, wij als consument hebben daar natuurlijk absoluut nooit aan meegedaan, aan groei. We rijden allemaal nog in net zo’n kleine auto als toen we pas ons rijbewijs hadden. We wonen nog steeds in net zo’n klein huis als toen we ons eerste baantje kregen. En ons uitgavepatroon is al die jaren gewoon hetzelfde gebleven. Wij, als consument, zijn nog nóóit met groei bezig geweest. Wij weten namelijk precies hoe het moet, de aarde beschermen. Onze overheid en de multinationals: die zijn schuldig!

Trump en Bolsonaro

Nou weet ik best wel dat de grootste vervuiling ontstaat door het bedrijfsleven en dat deze dan ook nog eens zwaar gesubsidieerd wordt door overheden. Ik weet dat Trump en Bolsonaro er een potje van maken. Maar wij burgers hadden ook níet voor ze kunnen stemmen. Wij kunnen vieze bedrijven boycotten. Of juist aandeelhouder worden en dan onze stem gebruiken om bedrijven te dwingen hun maatschappelijke verantwoordelijkheid te nemen. Maar wij blijven gewoon de producten kopen die de wereld verwoesten.

Machtig

Wij, als mens, zijn heel machtig. Wij kunnen de economie veranderen, wij kunnen de samenleving veranderen en wij kunnen de wereld veranderen. Wij kunnen de overheid dwingen om te veranderen. We kunnen alles wat we willen. Als we het maar willen.

Comfort

Maar ja, wij zijn er als mens ook op gebouwd om narigheid en stress buiten de deur te houden. We zijn er op gemaakt om verandering zoveel mogelijk te ontwijken. We zoeken continu naar comfort en rust en kalmte en geborgenheid. Dan voelen wij ons op ons best. Die klimaatverandering helpt daar niet echt bij. Ons brein gaat op zoek naar mogelijkheden om rustig te blijven in een tijdperk van paniek.
Hoe blijf je rustig in tijden van klimaatpaniek?
Nou, dat is eigenlijk heel simpel. Als je iemand anders de schuld geeft, hoef je zelf niets te doen. Het is een prachtige mogelijkheid om rust in te bouwen. Als je jezelf dan ook nog kunt vertellen dat het nu toch allemaal geen zin meer heeft, omdat het allemaal al veel te laat is, dan geeft dat nog meer rust. Het eind is in zicht, dus laten we er nu nog maar even van genieten.

Ik heb de keuze

Ik, als mens, heb de keuze: raak ik in paniek en ga ik dingen veranderen in mijn leven?
Of ga ik op zoek naar de rust en comfort en houd ik mezelf daarmee voor de gek?
Het eerste is verstandiger voor de wereld, het tweede is verstandiger voor jezelf.
Wat kies je?

Zal ik heel eerlijk zijn? Ik weet het nog niet. Rust en comfort klinken namelijk heel aanlokkelijk, en tja, wat maakt 1 dieselauto nou voor verschil in de wereld?
Diep in mijn hart weet ik dat ik de boel aan het besodemieteren ben. Dat gevoel van schaamte dat ook ik verantwoordelijk ben voor de klimaatverandering, omdat ik zelf elke dag bijdraag aan de CO2 uitstoot, wordt wel steeds sterker. Maar ik ben nog steeds lekker comfortabel fout bezig.

Bewust zijn

Weet je wat ik denk dat we zouden moeten doen?
Ons gewoon een klein beetje bewust worden van onze eigen verantwoordelijkheid in deze grote problematiek. Als je je eigen gedrag goed wil praten, gewoon doen. Maar wees je er dan in elk geval van bewust dat je jezelf voor de gek houdt. Dat geeft niet, je hoeft jezelf of anderen daarom niet te veroordelen. Ons brein wil ons voor de gek houden. Wees je ervan bewust, that’s all.

Het wijntje

Vind je het raar dat ik dat schrijf? Denk dan eens aan al die keren dat je weet dat je dat ene wijntje extra niet moet nemen, omdat je daar de volgende dag spijt van krijgt, maar het tóch doet. Want, zeg je tegen jezelf, je leeft maar 1 keer. Of: ja, maar ik drink er ook veel water bij. Of: ja, maar ik heb een flinke maaltijd gegeten, dat scheelt een hoop.
Je houdt jezelf voor de gek, en je weet het. En toch doe je het. Je neemt dat wijntje extra.
Jij bent echt geen uitzondering. Iedereen doet dit de hele dag door. We doen allerlei dingen waarvan we weten dat ze niet gezond zijn voor onszelf of voor onze omgeving. We eten teveel en ongezond, we bewegen te weinig, we zitten teveel op social media, enzovoorts, enzovoorts. En overal hebben we een ‘heel goede reden’ voor. We houden onszelf dus gewoon voor de gek.
Laten we ons dan bewust zijn dat we onszelf voor de gek houden, óók als het gaat om klimaatverandering en wat wij daar wel of niet tegen zouden kunnen doen.

Niet te laat

Eén ding moeten we vooral niet doen: elkaar wijs maken dat het al te laat is. Want dat is echt grote flauwekul! Er zijn nu al veel bedrijven die geld verdienen door klimaatneutraal te werken, en er zijn zelfs al innovaties die CO2 gebruiken als grondstof, en water maken van zonlicht, middenin de woestijn. Daarmee zijn deze innovaties niet alleen klimaatneutraal, ze werken herstellend voor het klimaat.

Steeds meer consumenten kiezen voor ‘goed voor mens en milieu’, en het aantal groeit elk jaar sneller. Duurzaamheid is geen luxe of marketingmiddel meer. Doe je het als bedrijf niet, dan ben je fout en schaadt het je reputatie. Vliegschaamte is een woord dat eind 2018 voor het eerst werd gebruikt in Nederland. Eind 2018. Dat is nog geen jáár geleden!

Er is hoop, echt waar. Maar niet als we elkaar de schuld blijven geven, en gewoon als een konijn voor een koplamp gaan zitten afwachten tot het einde nadert. Laten we datgene veranderen in onze omgeving waar we ons enigszins comfortabel bij voelen, en laten we vooral bewust zijn.